In Duitsland werd vorige week beslist om vanaf volgend jaar aan 3 verschillende universiteiten theologische en pedagogische islamopleidingen in te richten. De Imams zullen dus, beginnende in 2011, volledig in Duitsland worden opgeleid. Het Vlaams Parlement heeft mijn resolutie betreffende de noodzaak van in Vlaanderen opgeleide moslimkaders al in 2003 goedgekeurd, zeven jaar geleden. Ondertussen staan we niet veel verder.

Vlaamse gelatenheid

Het overgrote deel van de Vlaamse imams komt momenteel nog altijd uit het land van herkomst van de geloofsgemeenschap,wat in ons geval dus voornamelijk Marokko en Turkije betekent. Deze imams zijn dikwijls niet geïntegreerd en spreken geen of onvoldoende Nederlands of Frans. In vele gevallen hebben ze geen enkele kennis van ons wettelijk kader of onze sociale en culturele normen. Ze blijven meestal maar enkele maanden of jaren, en kunnen er dus ook geen voeling mee krijgen. Op die manier kunnen Vlaamse islamitische gelovigen natuurlijk nooit terecht bij hun imam voor antwoorden op vragen over het leven als moslim in onze westerse, geseculariseerde maatschappij. De imam vormt zo voor de gelovigen geen brug tussen samenleving en geloof, maar een hindernis. Naar geïntegreerde imams, die onze taal spreken en onze leefwereld kennen, wordt trouwens door een meerderheid van de moslimjongeren zelf gevraagd.

Dat geldt ook voor islamleraars en islamconsulenten. Voor die eerste zijn er in Vlaanderen en Brussel al belangrijke stappen gezet. Er worden nu Islamleraars opgeleid aan de Erasmushogeschool in Brussel, Groep T in Leuven en de centra voor volwassenenonderwijs in Antwerpen, Hasselt en Schaarbeek. Deze moeten een bekwaamheidsattest Nederlands kunnen voorleggen. Vorig academiejaar vond er ook een Postacademische vorming "Verdieping in de Islam" plaats aan het Centrum voor Migratie en Interculturele Studies, verbonden aan de UA. Deze was verplicht voor de islamleraars.  

Cruciaal blijft de academisering van de Islam, door een integratie van een theologische opleiding binnen de universiteit. Mijn resolutie vroeg aan de Vlaamse regering er voor te zorgen dat er in Vlaanderen een faculteit islamitische godsdienstwetenschappen in Vlaanderen zou opgericht worden. Ook de Commissie van Wijzen, die door toenmalig minister van Justitie Onkelinx in 2005 werd samengeroepen, onderstreept in haar aanbevelingen het centrale belang van de oprichting van ‘scholen in de moslimtheologie'. Terwijl in het Regeerakkoord 2004-2009 een klare en duidelijke intentie aanwezig was om tot een Vlaamse imamopleiding te komen, wordt in het huidige regeerakkoord enkel zijdelings opgemerkt dat de inspanningen zullen worden voortgezet.

Duitse dadendrang

In Duitsland daarentegen is er wel sprake van enige dadendrang. Mede door het oplaaiend integratiedebat, waarin onder meer Angela Merkel tot krasse uitspraken over het falen van de multiculturele samenleving werd verleid, werd de politieke wil én de fondsen gevonden om imams en islamleerkrachten te gaan opleiden aan 3 Duitse universiteiten, met ingang van 2011 . De universiteiten van Tübingen, Osnabrück en Münster zullen vanaf dan islamitische geestelijken integraal gaan vormen - zowel theologisch als pedagogisch. Essentieel daarbij is, dat kritisch theologisch onderzoek de basis van deze opleidingen zal vormen.

De Duitse Minister van onderwijs Annette Schavan wees tijdens de publieke voorstelling van haar beslissing op de historische verdiensten van universitaire theologische opleidingen. Door hun historisch-kritische perspectief zijn ze erin geslaagd om geestelijken in opleiding te confronteren met verschillende zienswijzen, en hen zo een portie zelfreflectie en- kritiek bij te brengen. Volgens haar biedt de integratie van de Islam in de Europese universiteiten een grote kans, zowel voor de religie zelf, als voor de integratie van moslims in hun nieuwe thuisland.

Een Europese islam

Ik ben er van overtuigd dat het belangrijk is dat de islam zich ontplooit tot een Europese islam die verankerd is in onze maatschappij. Daarom moet onze overheid ook proactief zijn in het tot stand brengen van zo'n opleiding. Sinds 2003 werd er expertise opgebouwd, een postacademische vorming ingericht, maar de urgentie lijkt volledig verdwenen.

De overheid dient de verschillende partijen actief rond de tafel te brengen, en indien nodig de noodzakelijke druk uit te oefenen. Getuige de dynamiek in Duitsland én Nederland , is de taak van de overheid in deze zeker niet eenvoudig, maar noodzakelijk en allesbehalve onmogelijk.